OBOWIĄZKI RODZICÓW WZGLĘDEM DZIECKA

 

Władza rodzicielska obejmuje obowiązki i prawa rodziców do:

1.     Sprawowanie pieczy nad osobą dziecka,

2.     wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw,

3.     sprawowania pieczy nad majątkiem dziecka,

4.     reprezentowania dziecka – występowania w jego imieniu m.in. przed sądami, organami państwowymi.

 

Pamiętaj, że rodzice uwzględniając stopień rozwoju umysłowego i dojrzałości swojego dziecka powinni je wysłuchać przed powzięciem decyzji w jego sprawach. Rozsądne życzenia dziecka powinny być uwzględniane jeżeli istnieją takie możliwości.

 

Poglądy i przekonania rodziców. Rodzice mają prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.

Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Rodzice mają obowiązek troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka. Celem wychowania jest również przygotowanie dziecka do przyszłego samodzielnego życia w społeczeństwie. Dziecko powinno być posłuszne rodzicom. Również w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra.

Do kiedy trwa władza rodzicielska nad dzieckiem? Dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską do czasu osiągnięcia pełnoletniości, czyli najczęściej ukończenia 18 lat. Wcześniej pełnoletniość może uzyskać tylko dziewczyna w wieku powyżej 16 lat, która wyszła za mąż.

NIEPRAWIDŁOWE FUNKCJONOWANIE RODZINY

 

UZALEŻNIENIE CZŁONKA RODZINY. Rodzic, który jest uzależniany od alkoholu i go nadużywa, zwykle nie jest w stanie właściwie opiekować się dzieckiem ani go wychowywać. Nadużywanie alkoholu jest przesłanką ograniczenia a często wręcz pozbawienia władzy rodzicielskiej.

                   Leczenie odwykowe. Poddanie się leczeniu odwykowemu jest z zasady dobrowolne. Ale w pewnych sytuacjach osoba uzależniona może zostać zobowiązana do podjęcia takiego leczenia. Jest to możliwe, jeżeli w związku z nadużywaniem alkoholu osoba uzależniona:

-         powoduje rozkład życia rodzinnego,

-         powoduje demoralizację małoletnich,

-         uchyla się od pracy albo

-         systematycznie zakłóca spokój lub porządek publiczny.

W każdej gminie istnieje komisja rozwiązywania problemów alkoholowych. Jest to podmiot, który może skierować do sądu wniosek o zobowiązanie do poddania się leczeniu odwykowemu. Sąd wyznacza rozprawę nie później niż w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym wpłynął wniosek.

Gminna komisja rozwiązywani problemów alkoholowych ma na celu zarówno profilaktykę, jak i pomoc osobom poszkodowanym przez alkohol. Wachlarz działań takich komisji jest dosyć duży, zawiera m.in. działania socjoterapeutyczne, różne formy pomocy dla dzieci (np. prowadzenie zajęć edukacyjnych).

Pomoc dla dzieci uzależnionych rodziców. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu, dotknięte następstwami nadużywania alkoholu przez rodziców, uzyskują bezpłatnie pomoc psychologiczną i socjoterapeutyczną. Pomoc niesiona dzieciom przez osoby lub instytucje może być udzielona wbrew woli rodziców lub opiekunów będących w stanie nietrzeźwym.

PRZEMOC W RODZINIE. Przemoc może przyjmować różne formy:

Przemoc fizyczna, to przede wszystkim bicie, szarpanie

Przemoc psychiczna - obrażanie, straszenie, poniżanie,

Przemoc seksualna - zmuszanie do zachowań seksualnych, pokazywanie materiałów pornograficznych,

Przemoc ekonomiczna, np. niezaspakajanie podstawowych potrzeb materialnych, odmawianie pożywienia, zmuszanie do żebrania.

Kiedy akty agresji powtarzają się lub są intensywne i rozciągnięte w czasie mówimy o znęcaniu się.

Dziecko będące świadkiem przemocy, również jest jej ofiarą.

Zakaz stosowania kar cielesnych. Rodzice mają prawo do karcenia dzieci, ale nie wolno im stosować kar cielesnych. Wychowanie obejmuje m.in. naukę właściwych zasad postępowania. Karcenie dzieci ma służyć celom wychowawczym, ma zniechęcać dziecko do zachowywania się w nieakceptowany sposób. Wymierzając dziecku karę nie wolno naruszać jego godności. Naruszenie zakazu stosowania kar cielesnych może doprowadzić do ingerencji sądu w życie rodziny. 

Konsekwencje przemocy w rodzinie:

-    rodzina ulega rozpadowi, niszczone są relacje między członkami rodziny,

-    dzieci nie mają zapewnionych odpowiednich warunków rozwoju ani należytej opieki,

-    rodzice mogą utracić władzę rodzicielską, a dzieci zostaną umieszczone w pieczy zastępczej,

-    sprawca przemocy ponosi odpowiedzialność karną, z karą więzienia włącznie.

Przemoc w rodzinie godzi w dobro dzieci. Jeżeli dzieci są krzywdzone przez jednego rodzica to drugi ma obowiązek je chronić i zapewnić im bezpieczeństwo. W przeciwnym razie władzę rodzicielską nad dziećmi mogą utracić oboje.

 

DEMORALIZACJA DZIECKA. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich wskazuje możliwe przejawy demoralizacji dziecka:

-         naruszanie zasad współżycia społecznego,

-         popełnienie czynu zabronionego,

-         systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego lub kształcenia zawodowego,

-         używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia,

-         uprawianie nierządu,

-         włóczęgostwo,

-         udział w grupach przestępczych.

Sąd może zastosować wobec nieletniego różne środki wychowawcze m.in.:

-      udzielić upomnienia,

-      zobowiązać do określonego postępowania,

-      ustanowić nadzór rodziców, kuratora sądowego lub organizacji społecznej.

Sąd może wobec nieletniego zastosować również środek poprawczy w postaci umieszczenia w zakładzie poprawczym. Obowiązki mogą być nałożone też na rodziców lub opiekuna prawnego. Sąd rodzinny może zobowiązać rodziców lub opiekuna do poprawy warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego, a także do ścisłej współpracy ze szkołą, do której nieletni uczęszcza, poradnią psychologiczno-pedagogiczną lub inną poradnią specjalistyczną, zakładem pracy, w którym jest zatrudniony, oraz lekarzem lub zakładem leczniczym.

Nieletni upośledzony umysłowo, chory psychicznie bądź nałogowo używający alkoholu albo innych środków odurzających może zostać przez sąd umieszczony w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym. Nieletni wymagający zapewnienia opieki wychowawczej - w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, a nieletni upośledzony umysłowo w stopniu głębokim i wymagający jedynie opieki – w domu pomocy społecznej.

INTERWENCJA, GDY BEZPIECZEŃSTWO DZIECKA JEST ZAGROŻONE

 

Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Wyjątkiem jest tzw. interwencyjne odebranie dziecka. Jeżeli życie lub zdrowie dziecka jest bezpośrednio zagrożone w związku z przemocą w rodzinie, należy umieścić je u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej, w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Decyzję o interwencyjnym odebraniu dziecka z rodziny muszą podjąć wspólnie co najmniej 3 osoby: pracownik socjalny, policjant i lekarz (może być też ratownik medyczny lub pielęgniarka). Po odebraniu dziecka z rodzinny pracownik socjalny ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia sądu opiekuńczego.

 

OBOWIĄZEK DENUNCJACJI. Jeżeli mamy pewność lub poważne podejrzenie, że w jakiejś rodzinie bezpieczeństwo dzieci jest zagrożone, nie powinniśmy być bierni. Obywatele mają tzw. społeczny obowiązek denuncjacji. Każdy, kto dowie się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję.

Tak samo każdy kto wie, że dobro dziecka jest zagrożone, np. dziecko nie ma zapewnionej odpowiednej opieki, powinien zawiadomić sąd opiekuńczy. Zawiadomiony sąd podejmie odpowiednie działania w celu weryfikacji zgłoszenia i rozwiązania problemowej sytuacji. Jednym z pierwszych działań sądu może być zarządzenie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez kuratora sądowego.

Także ośrodek pomocy społecznej może interweniować w sprawach dotyczących opieki nad dziećmi.

 

Każdy, kto jest świadkiem przemocy w rodzinie lub innych nadużyć w stosunku do dziecka, sam decyduje, czy godzi się na istnienie tego zjawiska, czy chce się przyczynić do zmiany. Brak reakcji na przemoc i inne niekorzystne zjawiska w rodzinie odbierają dzieciom szansę na bezpieczne dzieciństwo. To, że świadek przemocy w rodzinie nie zawiadomi o tym sądu, prokuratury lub policji może spowodować nasilenie przemocy.

Zgłoszenie anonimowe. Informując sąd, ośrodek pomocy społecznej, Policję lub prokuratora o przemocy wobec dziecka lub przestępstwie którego byliśmy świadkami, powinniśmy się przedstawić, a jeśli zgłoszenie jest na piśmie - podpisać. Zgłoszenie anonimowe może zostać uznane za mało wiarygodne.

  

Wzór 4. Przykładowe zawiadomienie do sądu opiekuńczego o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu

.................................................                           ..........................................

    (imię, nazwisko i adres)                                          (miejscowość i data)

 

 

Do Sądu Rejonowego

III Wydział Rodzinny i Nieletnich

w Zielonej Górze

 

Zawiadomienie o nieprawidłowej sytuacji opiekuńczej dziecka

 

Na podstawie art. 572 kodeksu postępowania cywilnego zawiadamiam Sąd o sytuacji 4-letniej Julii Kowalskiej. Dziewczynka mieszka z rodzicami - Ireną i Markiem Kowalskimi, przy ul. Wschodniej 16b/3 w Zielonej Górze. Rodzice często nadużywają alkoholu. Dziecko jest świadkiem awantur wszczynanych przez pijanego ojca. Julia chodzi brudna, ubrana nieodpowiednio do pogody, często do późnego wieczora zostaje sama na dworze. Dziewczynka nie chodzi do przedszkola.

Proszę o wgląd w sytuację opiekuńczą dziecka i podjęcie dalszych działań.

.....................................................

(podpis zawiadamiającego)

 

 

INGERENCJA SĄDU W WYKONYWANIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ

 

Władza rodzicielska przysługuje z zasady obojgu rodzicom. Są jednak sytuacje, kiedy dla dobra dziecka, sąd rodzinny może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców. Postanowienie sądu jest wydawane zawsze po przeprowadzeniu rozprawy.

Zawieszenie władzy rodzicielskiej. Sąd może wydać postanowienie o zawieszeniu władzy rodzicielskiej w razie przemijającej przeszkody w jej wykonywaniu, np. pobytu rodzica w więzieniu. Jeżeli ustanie przyczyna zawieszenia władzy rodzicielskiej, np. rodzic opuści zakład karny, sąd postanowi o uchyleniu zawieszenia.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej to najostrzejszy środek ingerencji sądu. Postanowienie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej powoduje, że rodzice (lub jeden z rodziców) tracą tę władzę całkowicie. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może zostać orzeczone w następujących okolicznościach:

1)    występuje trwała przeszkoda w wykonywaniu tej władzy,

2)    rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej,

3)    rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka,

4)    jeżeli dziecko wcześniej zostało umieszczone w pieczy zastępczej, a rodzice trwale się nim nie interesują.

W razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić. Władza rodzicielska nie może zostać przywrócone jeżeli dziecko zostało przysposobione przez rodziców adopcyjnych.

 

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może nastąpić poprzez:

1)    powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców i jednoczesne ograniczenie władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Postanowienie takie może być wydane jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu, a dobro dziecka przemawia za tym by jednemu z rodziców władzę rodzicielską ograniczyć. Sąd ocenia zdolności wychowawcze rodziców, wzajemny stosunek rodziców do siebie i do dziecka, możliwość osobistego wykonywania pieczy nad dzieckiem. Przy czym dobro dziecka jest wartością nadrzędną. Sąd stawia je ponad interesem rodziców. Dziecko ma prawo do wychowania przez oboje rodziców. Dlatego nawet jeżeli rodzice nie mogą się porozumieć w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, sąd może pozostawić oboju rodzicom pełną władzę rodzicielską. Wówczas rozstrzyga o sposobie wspólnego jej wykonywania i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

 

2)    Ograniczenie władzy rodzicielskiej poprzez zarządzenia opiekuńcze sądu. Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską z powodu jej niewłaściwego wykonywania. Zarządzenie opiekuńcze nie jest karą dla rodziców. Zarządzenia takie są wydawane w celu ochrony dziecka. Sąd opiekuńczy może w szczególności:

1.     zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności:

-         do pracy z asystentem rodziny,

-         realizowania innych form pracy z rodziną,

-         skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, czyli świetlicy,

-         skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc,

2.     określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun,

3.     poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego,

4.     skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi,

5.     zarządzić umieszczenie małoletniego w pieczy zastępczej albo w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Katalog zarządzeń wymienionych w art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest otwarty. To znaczy, że sąd może wydać inne zarządzenia – takie, którego w danych okolicznościach wymaga sytuacja dziecka.

 

POMOC DLA RODZINY W KRYZYSIE

 

Skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich wymaga współpracy wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami.

Procedura "Niebieskiej Karty". Podejmowanie interwencji wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę „Niebieskie Karty”. Wszczęcie procedury nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie. Obowiązek wszczynania procedury ma pięć służb:

-         przedstawiciel jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (pracownik socjalny)

-         przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,

-         Policja

-         przedstawiciel oświaty (nauczyciel, pedagog szkolny)

-         przedstawiciel ochrony zdrowia (lekarz, pielęgniarka).

 

Obdukcja, czyli badanie lekarskie, polegające na oględzinach ciała i jego obrażeń, powstałych w wyniku, np. pobicia. Jeżeli obrażenia powstały w związku z użyciem przemocy w rodzinie, lekarz przeprowadza badanie i wypisuje odpowiedniego zaświadczenie bezpłatnie.

POMOCY W SYTUACJACH KRYZYSU W RODZINIE MOŻNA SZUKAĆ W NASTĘPUJĄCYCH INSTYTUCJACH:

Ośrodek interwencji kryzysowej oferuje pomoc psychologiczna, prawną, socjalną, rzeczową i schronienie w sytuacjach kryzysowych.

Ośrodek wsparcia dla osób pokrzywdzonych przestępstwem – pomoc prawna i psychologiczna dla osób pokrzywdzonych przestępstwem.

Ośrodek pomocy społecznej. Gdy ośrodek pomocy społecznej otrzyma informację o rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych, pracownik socjalny przeprowadza w tej rodzinie wywiad środowiskowy. Po przeanalizowaniu sytuacji rodziny, może zostać przydzielony jej asystent rodziny.

Asystent rodziny to osoba, której zadaniem jest wspieranie rodziny i pomoc w przezwyciężeniu trudności zwłaszcza trudności w opiece i wychowaniu dzieci. Do zadań asystenta rodziny należy między innymi udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego, udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych, psychologicznych, wychowawczych z dziećmi, podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin, prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci.

Placówki wsparcia dziennego, czyli świetlice, kluby i ogniska wychowawcze oraz praca podwórkowa realizowana przez wychowawcę. W tych miejscach dziecko ma zapewnioną opiekę i wychowanie, pomoc w nauce, organizację czasu wolnego, zabawę i zajęcia sportowe oraz rozwój zainteresowań.

Specjalistyczne placówki wsparcia dziennego organizują zajęcia socjoterapeutyczne, terapeutyczne, korekcyjne, kompensacyjne oraz logopedyczne, realizują indywidualny program korekcyjny, program psychokorekcyjny lub psychoprofilaktyczny, w szczególności terapię pedagogiczną, psychologiczną i socjoterapię.

Pobyt dziecka w obu rodzajach placówek wsparcia dziennego jest nieodpłatny i dobrowolny. Do udziału w zajęciach dziecko może również zostać skierowane przez sąd.

Powiatowe centrum pomocy rodzinie realizuje zadania powiatu z zakresu pomocy rodzinie. Można tu uzyskać bezpłatne poradnictwo prawne, rodzinne, psychologiczne.

 

Poradnia psychologiczno-pedagogiczna diagnozuje dzieci i młodzież w celu określenia indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz udziela pomocy psychologiczno-pedagogiczna dzieciom i młodzieży oraz rodzicom. Pomoc psychologiczna może być świadczone m.in. przez prowadzeniu terapii dzieci i młodzieży oraz ich rodzin, udzielanie pomocy rodzicom w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz w rozwiązywaniu problemów edukacyjnych i wychowawczych.

Punkt nieodpłatnej pomocy prawnej – do 1 stycznia 2016 r. w każdym powiecie działają punkty nieodpłatnej pomocy prawnej