W tym rozdziale piszemy o możliwościach zapewnienia opieki i wychowania dzieciom, których oboje rodzice nie sprawują nad nimi pieczy. Powody takich sytuacji mogą być rozmaite, np.:

·         nikomu nie przysługuje władza rodzicielska nad dzieckiem, ponieważ rodzice:

-         nie żyją,

-         są pozbawieni władzy rodzicielskiej,

-         są małoletni,

-         są ubezwłasnowolnieni.

·         rodzice są nieobecni – najczęściej zdarza się to kiedy rodzice :

-         wyjeżdżają za granicę w celach zarobkowych,

-         odbywają karę pozbawienia wolności (tzn. przebywają w więzieniu),

-         wymagają długotrwałego leczenia w szpitalu.

·         rodzice nie są w stanie zapewnić dziecku opieki, np. z powodu:

-         uzależnienia,

-         choroby psychicznej.

 

Jeżeli jeden z rodziców nie żyje, bądź też władza rodzicielska jemu nie przysługuje, władza ta należy w całości do drugiego z rodziców. Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Wykonywanie władzy rodzicielskiej ma charakter osobisty dlatego nie może być ona wykonywana przez pełnomocnika. Rodzice migrujący na stałe za granicę nie mogą sami zobowiązać innych osób do opieki nad swoimi dziećmi.

 

 

OPIEKUN PRAWNY

 

Opiekun prawny to osoba reprezentująca dziecko w sytuacji, gdy rodzicom nie przysługuje władza rodzicielska lub gdy rodzice nie żyją. W miarę jak jest to możliwe, opiekę nad rodzeństwem powierza się jednemu opiekunowi. Opiekunem jest osoba wyznaczona przez sąd. Opiekę nad dzieckiem ustanawia sąd rejonowy odpowiedni do miejsca pobytu małoletniego, niezwłocznie kiedy tylko dowie się o takiej potrzebie.

 

Kto może zostać opiekunem? Wskazane jest, aby dla dobra dziecka opiekunem była w miarę możliwości osoba bliska, a najlepiej spokrewniona z nim. Opiekunem może być jedna osoba, a jeśli opieka ma być wspólna, osoby podejmujące się jej muszą być małżeństwem.

 

Opiekunem prawnym nie może zostać:

-         osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych,

-         osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim,

-         osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.

-         osoba, w stosunku do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna.

 

Jeżeli dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, to opiekunem prawnym powinien zostać rodzic zastępczy.

 

Obowiązki opiekuna prawnego. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką. Podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego, to znaczy, że  powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. O decyzjach w ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego opiekun powinien informować jego rodziców, którzy uczestniczą w sprawowaniu bieżącej pieczy nad osobą dziecka i w jego wychowaniu.  Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny.

 

Do kiedy trwa opieka prawna? Opieka ustaje w momencie uzyskania przez dziecko pełnoletniości lub w momencie przywrócenia praw rodzicielskich rodzicom dziecka. W wyjątkowych okolicznościach sąd może zwolnić z opieki wcześniej niż zaistnieją powyższe sytuacje. Wtedy ustala się kolejnego opiekuna.

 

PIECZA ZASTĘPCZA

 

Piecza zastępcza ma celu zapewnienie opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców. Umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej jest czasowe – dzieci powinny wrócić do swoich rodzin, gdy tylko będzie to możliwe. Jeżeli powrót do rodziny nie będzie możliwy dziecko powinno zostać skierowane do adopcji.

Piecza zastępcza może być sprawowana w różnych formach. Dwie podstawowe to rodzinna piecza zastępcza i instytucjonalna piecza zastępcza. Do instytucjonalnej pieczy zastępczej dzieci trafiają, jeżeli brak jest możliwości umieszczenia ich w rodzinnej pieczy zastępczej.

Kiedy dziecko trafia do pieczy zastępczej? Dziecko może zostać umieszczone w odpowiedniej placówce lub rodzinie zastępczej:

-         na podstawie orzeczenia sądu,

-         w przypadku gdy zostało doprowadzone przez policję lub straż graniczną,

-         na wniosek rodziców, dziecka lub innej osoby w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie,

-         w przypadku pilnej konieczności, na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, możliwe jest umieszczenie dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej.

Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej powinno nastąpić po wyczerpaniu wszystkich form pomocy rodzicom dziecka, chyba że dobro dziecka wymaga by uczynić to niezwłocznie.

 

RODZINNA PIECZA ZASTĘPCZA

Spokrewniona rodzina zastępcza może być tworzona przez dziadków, pradziadków lub rodzeństwo dziecka.

Rodziny zastępcze niezawodowa i zawodowa mogą być tworzone przez osoby spokrewnione z dzieckiem w dalszym stopniu (niebędący dziadkami, pradziadkami ani rodzeństwem dziecka) lub w ogóle niespokrewnione.

Rodzina zastępcza zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego przyjmuje dziecko do czasu unormowania jego sytuacji. Pobyt dziecka może trwać do czterech miesięcy. Jeżeli toczy się postępowanie sądowego o powrót dziecka do rodziny, przysposobienie lub umieszczenie w rodzinnej pieczy zastępczej pobyt można przedłużyć do zakończenia postępowania (maksymalnie do 8 miesięcy).

Rodzina zastępcza zawodowa specjalistyczna przeznaczona jest w szczególności dla dzieci niepełnosprawnych, małoletnich matek z dziećmi oraz dzieci skierowanych przez sąd w postępowaniu w sprawach nieletnich.

Rodzinna piecza zastępcza może być sprawowana również w formie rodzinnego domu dziecka.

 

Kto może zostać rodziną zastępczą? Rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim. Nie każdy może zostać rodzicem zastępczym. Osoby chcące być rodzicami zastępczymi muszą m.in.:

-         posiadać odpowiednie predyspozycje do opieki nad dziećmi,

-         nie mogą być karane,

-         nigdy nie były pozbawione ani ograniczone w wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi,

-         odbyć szkolenia dla rodziców zastępczych.

 

Jeżeli chcesz zostać rodzicem zastępczym, w pierwszej kolejności zgłoś się do powiatowego centrum pomocy rodzinie, które najczęściej jest organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej.

 

INSTYTUCJONALNA PIECZA ZASTĘPCZA może być zorganizowana w różnych, wskazanych poniżej formach. Odpowiednią placówkę dobiera się biorąc pod uwagę wiek dziecka i jego indywidualne potrzeby.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu socjalizacyjnego dla dzieci mających trudności w przystosowaniu się do życia w rodzinie.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu interwencyjnego sprawuje doraźną opieka nad dzieckiem w czasie trwania sytuacji kryzysowej. Pobyt w takiej placówce nie powinien trwać dłużej niż 3 miesiące, chyba że w sądzie toczy się postępowanie o powrót dziecka do rodziny lub adopcję. Wówczas pobyt może być przedłużony do 6 miesięcy.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu specjalistyczno-terapeutycznego przyjmuje dzieci o indywidualnych potrzebach - niepełnosprawne, wymagające stosowania specjalnych metod wychowawczych i specjalistycznej terapii lub wyrównywania opóźnień rozwojowych i edukacyjnych.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu rodzinnego wychowuje dzieci w różnym wieku, w tym dorastające i usamodzielniające się, umożliwia wspólne wychowanie i opiekę licznemu rodzeństwu.

Regionalna placówka opiekuńczo-terapeutyczna przeznaczona jest dla dzieci wymagających specjalistycznej opieki lub rehabilitacji, które nie mogą zostać umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Interwencyjny ośrodek preadopcyjny. Umieszcza się w nim małe dzieci (do 1 roku życia), które oczekują na przysposobienie. Do ośrodka trafiają dzieci wymagające specjalistycznej opieki, które nie mogą zostać umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej.

 

Odpłatność. Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej odpłatność ponoszą rodzice, także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona.

NA JAK DŁUGO?  Dziecko pozostaje w pieczy zastępczej do czasu zaistnienia warunków umożliwiających jego powrót do rodziny. W czasie pobytu dziecka w pieczy zastępczej regularnie sprawdzana jest sytuacja rodzinna dziecka. Opinie o tym, czy dziecko nadal powinno pozostawać w pieczy zastępczej, czy może już wrócić do swojej rodziny są regularnie przekazywane do sady opiekuńczego. Jeżeli powrót do rodziny nie jest możliwy to dziecko powinno zostać zakwalifikowane do adopcji.

Dziecko może pozostać w pieczy zastępczej do osiągnięcia pełnoletniości. Do 25 roku życia może przebywać w pieczy zastępczej osoba, która uczy się w szkole, na uczelni, u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego. Uczące się osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mogą przebywać w rodzinie zastępczej również po ukończeniu 25 lat.

 

ADOPCJA (PRZYSPOSOBIENIE)

 

Na czym polega przysposobienie? Przysposobienie czyli adopcja dziecka następuje przed sądem. Kiedy zostaje orzeczone, przysposabiany (dziecko) i przysposabiający (rodzice) stają się rodziną. Rodzice adopcyjny mają wobec przysposobionych dzieci takie same prawa i obowiązki jakby byli rodzicami biologicznymi.

 

RODZAJE PRZYSPOSOBIENIA

Przysposobienie całkowite jest możliwe wtedy gdy rodzice dziecka wyrażą przez sądem zgodę na przysposobienie swego dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego. Zgoda taka nazywana jest blankietową. Przysposobienie orzeczone na podstawie zgody blankietowej jest przysposobieniem całkowitym i nierozwiązywalnym. Rodzice biologiczni tracą władzę rodzicielską i prawo do kontaktów z dzieckiem. Zgoda może zostać odwołana  tylko do czasu wszczęcia sprawy o przysposobienie. Po orzeczeniu przysposobienia dla dziecka sporządza się nowy akt urodzenia. Dotychczasowy akt urodzenia nie podlega ujawnieniu.

Jeżeli rodzice biologiczni wskażą przed sądem osobę przysposabiającego to sąd może orzec przysposobienie pełne lub niepełne. Osobą wskazana jako przysposabiający może być wyłącznie krewny rodziców dziecka, oczywiście za zgodą tego krewnego. Osobą wskazaną może być również małżonek jednego z rodziców. Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. To czy sąd orzeknie przysposobienie pełne czy nie pełne zależy od woli z jednej strony przysposabiającego, a z drugiej strony rodziców biologicznych, których zgoda jest potrzebna do przysposobienia.

Przysposobienie pełne. Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi.  Przysposobiony nie tylko staje się dzieckiem przysposabiającego, lecz także członkiem jego rodziny. Zerwaniu ulegają więzy przysposobionego z jego rodziną naturalną. Ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Do aktu urodzenia przysposobionego wpisuje się wzmiankę dodatkową o przysposobieniu, a poza tym akt ten pozostaje niezmieniony.

Przysposobienie niepełne zrywa więzi dziecka z jego rodzicami naturalnymi, ale nie z dalszymi krewnymi ani rodzeństwem. W wyniku przysposobienie niepełnego nie ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Dziecko przysposobione nie zostaje też całkowicie wcielone do nowej rodziny – więzi prawne zostają zawiązane tylko między rodzicami adopcyjnymi a dzieckiem. Rodzice biologiczni mogą zachować prawo do kontaktów z dzieckiem. Przysposobienie niepełne może zostać przekształcone w pełne.

                                  

Procedura adopcji. Prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie kandydatów do przysposobienia dziecka odbywa się wyłącznie w ośrodku adopcyjnym. Ośrodek adopcyjny dobiera zgłoszonym do przysposobienia dzieciom odpowiednie rodziny, uwzględniając przy tym potrzeby dziecka oraz szkoli przyszłych rodziców.

W województwie lubuskim są trzy ośrodki adopcyjne:

 

1)    Ośrodek Adopcyjny w Gorzowie Wielkopolskim

 ul. Łokietka 22
 66-400 Gorzów Wielkopolski

tel. tel. 95 739 03 14.

 

2)    Ośrodek Adopcyjny w Zielonej Górze 

Al. Niepodległości 36
 65-042 Zielona Góra

tel. 68 323 18 89.

 

3)    Ośrodek Adopcyjny "ŻAR" w Żarach

prowadzony przez Lubuski Ruch na Rzecz Kobiet i Rodziny "Żar"

ul. Wrocławska 5

68-200 Żary

tel. 68 452 72 85 lub 699 973 408.