W wyniku zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność ustawowa. Wspólny majątek małżeński to – w uproszeniu – wszystko to, czego małżonkowie wspólnie dorobili się w trakcie trwania małżeństwa. Do majątku wspólnego oboje małżonkowie mają takie same prawa i mogą z niego wspólnie korzystać.
  


Prawo do mieszkania w małżeństwie uregulowane jest nieco odmiennie niż inne małżeńskie prawa majątkowe.  Kodeks cywilny stanowi, że małżonkowie są wspólnie najemcami lokalu bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. Jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa, to małżonkowie są współnajemcami tego lokalu. Dla powstania współnajmu nie ma znaczenia czy w małżeństwie obowiązuje ustrój ustawowej wspólności majątkowej czy nie.

Ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa nie powoduje ustania wspólności najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. Sąd, stosując odpowiednio może z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków znieść wspólność najmu lokalu.

Bywają sytuacje, że po ślubie małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu należącym do jednego z nich. Jak kształtują się  w takiej sytuacji prawa do mieszkania drugiego z małżonków?

Art. 281 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania. Uprawnienie to ma służyć zaspokojeniu mieszkaniowych potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego.

Oznacza to, że jeżeli jeden z małżonków posiada tytuł prawny do mieszkania (np. jest właścicielem lub najemcą mieszkania), to drugi z małżonków ma prawo w tym mieszkaniu zamieszkiwać i korzystać z jego wyposażenia. Małżonek nie posiadający tytułu prawnego jest po prostu lokatorem, który ma prawno-rodzinny tytuł do mieszkania.

Małżonek nie mający tytułu prawnego do mieszkania ma prawo żądać dopuszczenia go do korzystania z mieszkania należącego do współmałżonka.

Jeżeli między małżonkami istnieje spór co do sposobu korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania, to można wnieść do sądu rodzinnego o rozstrzygnięcie w tej sprawie. Sąd rozstrzyga, kto ma zajmować jaką część mieszkania (np. pokój) oraz które części mieszkania są do wspólnego użytku.

Jeżeli małżonkowie zajmujący wspólnie mieszkanie rozwodzą się, to sąd w wyroku rozwodowym ma obowiązek orzec o sposobie dalszego korzystania z mieszkania. Nie chodzi tu jedynie o mieszkanie, którego małżonkowie są współwłaścicielami, ale o każdy lokal faktycznie zamieszkiwany przez małżonków. Małżonek na podstawie sądowego rozstrzygnięcia o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania nie uzyskuje prawa do tego lokalu, a jedynie faktyczną możliwość tymczasowego zamieszkania. Sądowe orzeczenie o sposobie korzystania z mieszkania obowiązuje przez czas wspólnego zamieszkiwania małżonków po rozwodzie. Orzeczenie w tym przedmiocie ma charakter prowizoryczny, tzn. reguluje wzajemne stosunki rozwiedzionych małżonków związane ze wspólnie zajmowanym mieszkaniem do chwili, gdy przynajmniej jeden z nich nie opuści tego mieszkania. 

W wypadkach, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.