Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nakłada na władze publiczne obowiązek szczególnej opieki zdrowotnej nad kobietami w ciąży. Ubezpieczenie zdrowotne. Posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego daje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym objęci są m.in. pracownicy, osoby samozatrudnione lub zatrudnione na podstawie umowy zlecenia, emeryci, renciści, osoby zarejestrowane jako bezrobotne w urzędzie pracy oraz członkowie rodzin tych osób, zgłoszeni do ubezpieczenia . Ubezpieczenie zdrowotne wskazanych wyżej osób ma charakter obowiązkowy. Osoby nieobjęte powszechnym ubezpieczeniem mogą ubezpieczyć się dobrowolnie. Następuje to poprzez podpisanie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ) i opłacanie co miesiąc składek na ubezpieczenie zdrowotne. Brak ubezpieczenia zdrowotnego. Nawet jeśli kobieta w ciąży nie jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, przysługuje jej prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych w ramach państwowej opieki zdrowotnej. Kobiety w okresie ciąży, porodu i połogu mają prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych na takich samych zasadach, niezależnie od tego, czy są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, czy też nie. Okres połogu trwa do 42 dnia po porodzie (6 tygodni). Warunkiem przysługiwania bezpłatnych świadczeń zdrowotnych (pomimo braku ubezpieczenia) jest posiadanie obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kobieta w ciąży bez ubezpieczenia zdrowotnego, chcąc korzystać ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych, powinna przedstawić kartę przebiegu ciąży i dokument potwierdzający tożsamość. Natomiast nieubezpieczona kobieta w okresie połogu – skrócony odpis aktu urodzenia dziecka i dokument tożsamości.

  1. Jeżeli odmówiono Ci udzielenia świadczeń medycznych, skontaktuj się z oddziałem Narodowego Funduszu Zdrowia lub Rzecznikiem Praw Pacjenta.

Zmiana lekarza, pielęgniarki, położnej. Trzy razy w ciągu jednego roku można zmienić, nie ponosząc opłat, swojego lekarza rodzinnego. Na takich samych zasadach można także zmienić pielęgniarkę i położną podstawowej opieki zdrowotnej. Każda kolejna zmiana, czyli powyżej trzech, w tym samym roku kalendarzowym podlega opłacie w wysokości 80 zł. Pacjent nie ponosi opłaty, jeżeli zmienia lekarza, pielęgniarkę czy położną z powodu przeprowadzki lub w przypadku, gdy personel medyczny zaprzestał udzielania świadczeń. Lekarz, położna i pielęgniarka mogą być wybrani w tej samej przychodni albo w różnych placówkach. Zakres świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Możliwość wykonywania badań profilaktycznych to jedna z podstaw ochrony zdrowia matki i dziecka. Listę przysługujących badań i innych świadczeń zdrowotnych zawiera:

  1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 września 2012 r. w sprawie standardów postępowania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem

Bezpłatny program badań prenatalnych. Narodowy Fundusz Zdrowia pokrywa koszt badań kobiet będących w grupie ryzyka, skierowanych przez lekarza posiadającego umowę z NFZ. Z programu badań prenatalnych może skorzystać kobieta w ciąży, która spełnia jeden z warunków:

1.wiek powyżej 35 lat (badanie przysługuje kobiecie, począwszy od roku kalendarzowego, w którym kończy 35 lat);
2.wystąpienie w poprzedniej ciąży aberracji chromosomowej płodu lub dziecka;
3. stwierdzenie wystąpienia strukturalnych aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca dziecka;
4. stwierdzenie znacznie większego ryzyka urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenowo lub wieloczynnikową;  
5. stwierdzenie w czasie ciąży nieprawidłowego wyniku badania ultrasonograficznego (USG) lub badań biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub wady płodu.

Do udziału w programie wymagane jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę. Jeżeli ciężarna kobieta chce wykonać badania prenatalne, lecz nie spełnia kryteriów kwalifikujących do refundowanych badań, to może wykonać je odpłatnie. Leczenie niepłodności. W ramach rządowego Programu leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego na lata 2013–2016 finansuje się korzystanie z procedury zapłodnienia pozaustrojowego przez pary, u których zdiagnozowano niepłodność kobiety lub mężczyzny i wyczerpały się inne możliwości jej leczenia albo nie istnieją inne metody jej leczenia. Program określa szczegółowe wskazania medyczne do leczenia. Z programu mogą skorzystać także pary niebędące małżeństwem. Prawo do aborcji. Przerwanie ciąży w Polsce jest dopuszczalne w trzech przypadkach:

  1. ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej,
  2. badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu,
  3. zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (np. gwałt, kazirodztwo).

Kiedy można wykonać zabieg? W pierwszym i drugim przypadku, czyli z powodów medycznych, usunięcie ciąży jest możliwe do momentu, gdy płód nie będzie zdolny do życia poza organizmem matki. Natomiast w przypadku, gdy ciąża jest wynikiem przestępstwa, można ją przerwać najpóźniej do 12 tygodnia trwania ciąży.

Kto decyduje o przerwaniu ciąży? Jeżeli ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety, to musi o tym orzec lekarz posiadający tytuł specjalisty w zakresie medycyny właściwej ze względu na rodzaj choroby kobiety ciężarnej. Jeżeli istnieje duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu, to musi to stwierdzić lekarz specjalista na podstawie badań genetycznych lub na podstawie obrazowych badań USG wykonanych u kobiety ciężarnej.

Opinię o przerwaniu ciąży wydaje jeden lekarz, a inny ją przeprowadza. W przypadku gdy ciąża jest wynikiem przestępstwa, okoliczność uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa stwierdzić musi prokurator. W każdym z powyższych przypadków decyduje wola kobiety ciężarnej. Przerwanie ciąży bez jej zgody jest przestępstwem. Zgoda kobiety na przerwanie ciąży powinna być wyrażona w formie pisemnej. Gdzie wykonać zabieg? Przerwania ciąży może dokonać lekarz posiadający specjalizację pierwszego stopnia lub tytuł specjalisty w zakresie położnictwa i ginekologii. Zabieg można wykonać bezpłatnie w publicznym zakładzie opieki zdrowotnej. Lekarz ma prawo odmówić wykonania aborcji, powołując się na tzw. klauzulę sumienia, dlatego wcześniej należy dowiedzieć się, gdzie można uzyskać to świadczenie. Informacji powinni udzielić: oddział NFZ, Rzecznik Praw Pacjenta, Ministerstwo Zdrowia. Lekarze oraz inny personel medyczny są obowiązani do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedzieli się w związku z wykonywaniem swoich czynności.

Pamiętaj, że respektowanie Twoich praw i praw Twojego dziecka to obowiązek nałożony na służbę medyczną i urzędników przez prawo. Jeżeli Twoje prawa w zakresie opieki medycznej nie są respektowane, zgłoś się do Rzecznika Praw Pacjenta.

  1. Pamiętaj, że respektowanie Twoich praw i praw Twojego dziecka to obowiązek nałożony na służbę medyczną i urzędników przez prawo. Jeżeli Twoje prawa w zakresie opieki medycznej nie są respektowane, zgłoś się do Rzecznika Praw Pacjenta.