Example Photo

Dodatkowe uprawnienia, które kodeks pracy przewiduje dla rodziców mają służyć łatwiejszemu godzeniu życia rodzinnego z obowiązkami zawodowymi. Obowiązki rodzinne, z punktu widzenia pracodawcy, to przede wszystkim konieczność sprawowania przez pracownika opieki nad dzieckiem. Kodeks pracy daje rodzicom korzystającym ze swoich pracowniczych uprawnień gwarancję trwałości zatrudnienia.

Uwaga! Kodeks pracy reguluje uprawnienia i obowiązki pracowników i pracodawców.

 Pracownik to osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilno-prawnych, z zasady, nie przysługują opisane w tym rozdziale uprawnienia. Wyjątkiem jest zasiłek macierzyński, który przysługuje rodzicom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu, czyli oprócz pracowników również osobom samozatrudnionym i zatrudnionym na podstawie umów zlecenia, od których odprowadzana jest dobrowolna składka na ubezpieczenie chorobowe.

Ubezpieczenie chorobowe, czyli ubezpieczenie społeczne w razie choroby i macierzyństwa. Osoby, które podlegają temu ubezpieczeniu, otrzymają:

-         zasiłek chorobowy  w razie niezdolności do pracy (lekarz wystawia zwolnienie lekarskie),

-         zasiłek macierzyński w razie urodzenia dziecka,

-         zasiłek opiekuńczy w przypadku zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem.

Ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo podlegają pracownicy. Osoby samozatrudnione i pracujące na podstawie umów zlecenia mogą podlegać temu ubezpieczeniu dobrowolnie. Wiąże się to ze zgłoszeniem do ubezpieczenia chorobowego w ZUS-ie i opłaceniem składki na to ubezpieczenie.

 

OCHRONA PRZED ZWOLNIENIEM Z PRACY

 

Kodeks pracy przewiduje ochronę przed zwolnieniem z pracy w okresie ciąży, urlopu macierzyńskiego, wychowawczego, a także po powrocie do pracy. Poniższa tabela prezentuje zakres ochrony przed utratą zatrudnienia:

 

Rodzaj umowy

Zakres ochrony

Umowa o pracę na czas nieokreślony  

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy:

        1) w okresie ciąży, 

        2)  w okresie urlopu macierzyńskiego zarówno pracownicy jak i pracownika-ojca wychowującego dziecko,

       3)  w okresie dodatkowego urlopu macierzyńskiego,

       4)  w okresie urlopu rodzicielskiego, 

       5) w okresie od dnia złożenia przez pracownicę/pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu.

Umowa może zostać w tym czasie rozwiązana tylko:

    -   bez wypowiedzenia z winy pracownicy/pracownika (jeżeli reprezentująca pracownicę/pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy),

       -   za wypowiedzeniem w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Umowa o pracę na czas określony

 

Umowa o pracę na czas wykonywania określonej pracy

 

Umowa o pracę na okres próbny przekraczający jeden miesiąc

Tak jak powyżej. A jeżeli umowa uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, to zostaje automatycznie przedłużona do dnia porodu. Jeżeli kobieta zawarła umowę o pracę, która miałaby się zakończyć po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zachowuje status pracownicy do czasu porodu. W dniu porodu przestaje być pracownicą i nie przysługuje jej prawo do urlopu macierzyńskiego. Ma jednak zapewnione prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Umowa o pracę na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca

brak ochrony przed utratą zatrudnienia

Umowa o pracę na zastępstwo

Umowa o dzieło, umowa zlecenia (umowy cywilno-prawne)

 

Uwaga! To, że pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę (ani rozwiązać umowy o pracę bez wypowiedzenia), nie oznacza to, że takie prawo nie przysługuje pracownicy/pracownikowi. Ani ciąża, ani korzystanie z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wychowawczego nie ograniczają uprawnienia pracownicy/pracownika do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę z pracodawcą.

 

OCHRONA PRZED WYKONYWANIEM PRAC UCIĄŻLIWYCH LUB SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA

Pracodawca nie może nakazać ciężarnej kobiecie wykonywania prac uznanych za szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia kobiet. Zalicza się do nich m. in.:

-         prace w warunkach określonego natężenia promieniowania,

-         prace w warunkach narażenia na hałas, hałas ultradźwiękowy, drgania,

-         dźwiganie powyżej pewnych dopuszczalnych norm,

-         prace w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi,

-         prace w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych.

Jeżeli pracownica wykonuje pracę, która jest niedozwolona w ciąży, pracodawca powinien niezwłocznie przenieść ją do odpowiedniej dozwolonej pracy.  Jeżeli nie ma takiej możliwość, to kobieta ma prawo do pełnego wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy.

 

POZOSTAŁE UPRAWNIENIA KOBIETY W CIĄŻY

 

Pracownicy w ciąży nie wolno:

·         zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Jeżeli kobieta była dotychczas zatrudniona w porze nocnej, to pracodawca musi zmienić jej godziny pracy lub przenieść ją na inne stanowisko, a w razie braku takich możliwości musi zwolnić ją od wykonywania pracy na niezbędny okres czasu (nie spowoduje to pomniejszenia wynagrodzenia);

·         bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie przerywanego czasu pracy.

Zwolnienie od pracy na badania lekarskie. Pracodawca jest obowiązany udzielać ciężarnej pracownicy zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia.

URLOPY DLA RODZICÓW

Od kilku lat płatne urlopy związane z rodzicielstwem ulegają wydłużaniu. Zmienia się nazewnictwo i czas trwania tych urlopów, a także formalności, jakich muszą dopełnić rodzice, aby z nich skorzystać.

Poniższa tabelka przestawia zestawienie urlopów dla rodziców i czasu ich trwania w okresie ostatniej zmiany przepisów. Dane w tabelce dotyczą urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie.

od 14 sierpnia 2015 r.

do 1 stycznia 2016 r.

od 2 stycznia 2016 r.

urlop

maksymalny czas trwania

urlop

maksymalny czas trwania

podstawowy urlop macierzyński

20 tygodni

urlop macierzyński

20 tygodni

dodatkowy urlop macierzyński

6 tygodni

urlop rodzicielski

32 tygodnie

urlop rodzicielski

26 tygodni

urlop wychowawczy

36 miesięcy

urlop wychowawczy

36 miesięcy

   

URLOP MACIERZYŃSKI

Urlop macierzyński przysługuje pracownicy w związku z urodzeniem dziecka. Czas trwanie tego urlopu, czyli jego wymiar, zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi odpowiednio:

 

Liczba dzieci urodzonych

przy jednym porodzie

Wymiar urlopu

macierzyńskiego

1

20 tygodni

2

31 tygodni

3

33 tygodnie

4

35 tygodni

5 i więcej

37 tygodni

 

Urlop macierzyński po urodzeniu dziecka jest obowiązkowy. To znaczy, że pracownica nie może z niego zrezygnować. Część urlopu macierzyńskiego (nie więcej niż 6 tygodni) można wykorzystać przed przewidywaną datą porodu. Jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed urodzeniem dziecka, to pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu. Pracownica obowiązkowo wykorzystuje 14 tygodni urlopu macierzyńskiego bezpośrednio po porodzie. Ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy tylko, jeżeli:

1)     pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta ojciec dziecka,

2)    a jeżeli ojciec dziecka nie jest pracownikiem, a wykonuje inną działalność zarobkową, to musi ją przerwać na okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego i w tym czasie sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem. Za ten okres ojciec będzie otrzymywał zasiłek macierzyński.

Urlop macierzyński dla ojca. Przed 2 stycznia 2016 r. rodzice dziecka mogli podzielić między siebie urlop macierzyński tylko, jeżeli oboje byli pracownikami. Gdy matka nie była pracownicą, to ojciec-pracownik mógł skorzystać z urlopu macierzyńskiego tylko w szczególnych sytuacjach:

-         matka dziecka zmarła,

-         porzuciła dziecko lub

-         legitymowała się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji i stan jej zdrowia uniemożliwiał jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Obecnie ojciec–pracownik może otrzymać część urlopu macierzyńskiego przypadającą po dniu rezygnacji przez matkę z pobierania zasiłku macierzyńskiego. Matka nie musi być pracownicą, wystarczy, że będzie miała prawo do zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu (np. prowadziła działalność gospodarczą) i zrezygnuje z niego, ale nie wcześniej niż 14 tygodni po porodzie. Zatem rodzice mogą się wymieniać przy opiece nad dzieckiem i korzystać z prawa do zasiłku macierzyńskiego niezależnie od tego czy są pracownikami czy ich prawa do zasiłku macierzyńskiego pochodzą z innych tytułów. Z urlopu macierzyńskiego rodzice nie mogą korzystać jednocześnie.

Jeżeli matka dziecka, która nie jest ubezpieczona, a zatem nie przysługuje jej ani urlop ani zasiłek macierzyński, podejmie zatrudnienie, pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko przysługuje wtedy prawo do części urlopu macierzyńskiego. Warunkiem jest by matka została zatrudniona w wymiarze co najmniej pół etatu. Urlop macierzyński będzie przysługiwał ojcu w okresie trwania zatrudnienia matki dziecka - od dnia, w którym je podjęła aż do wyczerpania wymiaru urlopu.

Urlop macierzyński dla ojca lub innego bliskiego członka rodziny. Od 2 stycznia 2016 r. już nie tylko rodzice, ale również inni członkowie najbliższej rodziny, w pewnych przypadkach, będą uprawnieni do urlopu macierzyńskiego. Za członków rodziny uważa się małżonka, rodziców, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, rodzeństwo - jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Kodeks pracy przewiduje tylko kilka szczególnych sytuacji, gdy ojciec-pracownik lub inny bliski członek rodziny będzie mógł skorzystać z urlopu macierzyńskiego. Sytuacje te zostały wskazane poniżej:

Matka dziecka legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jeżeli matka legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest pracownicą lub przysługuje jej zasiłek macierzyński, to może zrezygnować z urlopu i pobierania zasiłku po co najmniej 8 tygodniach po porodzie. Pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu rezygnacji przez matkę dziecka z pobierania zasiłku macierzyńskiego. W przypadku niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem, która legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Matka dziecka przebywa w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Matka, która przebywa w szpitalu, może po ośmiu tygodniach od porodu przerwać urlop macierzyński i pobieranie zasiłku macierzyńskiego na okres pobytu w szpitalu. Na czas tej przerwy urlop macierzyński będzie przysługiwał ojcu wychowującemu dziecko albo innemu członkowi najbliższej rodziny.

Matka dziecka umiera. Niezależnie od tego czy zmarła matka była pracownicą, ubezpieczoną czy też nie była objęta ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny, przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu matki dziecka.

Matka porzuca dziecko. W przypadku porzucenia dziecka przez matkę ojcu wychowującemu dziecko albo innemu członkowi najbliższej rodziny przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu, porzucenia przez nią dziecka. Jeżeli matka, która porzuca dziecko ma prawo do urlopu macierzyńskiego lub zasiłku macierzyńskiego to wykorzystuje je w wymiarze co najmniej 8 tygodni od porodu. Ojcu wychowującemu dziecko albo innemu członkowi najbliższej rodziny, który jest pracownikiem, przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu, do którego korzystała z niego matka.

8 tygodni urlopu zawsze dla matki. Matka-pracownica ma prawo do co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego ponieważ jest to okres połogu. Z tego samego powodu matce przysługuje 8-tygodnowy urlop macierzyński również:

-         gdy dziecko urodzi się martwe lub umrze przed upływem 8 tygodni życia,

-         jeżeli matka odda dziecko do adopcji lub dziecko zostanie jej odebrane postanowieniem sądu opiekuńczego.

URLOP NA WARUNKACH URLOPU MACIERZYŃSKIEGO

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego to urlop dla rodziców zastępczych oraz osób, które adoptują dziecko. Nie mogą z niego korzystać zawodowe rodziny zastępcze. Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje w takim samym wymiarze i na podobnych zasadach jak urlop macierzyński dla rodziców biologicznych. Jego długość jest zróżnicowana w zależności od ilości dzieci przyjętych na wychowanie. Urlop przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku decyzji o odroczeniu obowiązku szkolnego do 10 roku życia. Jeżeli nie jest możliwe wykorzystanie pełnego wymiaru urlopu przed ukończeniem przez dziecko 7 (lub odpowiednio 10) roku życia, to kodeks pracy gwarantuje rodzicom zastępczym i adopcyjnym 9 tygodni tego urlopu.

Rodzice zastępczy i adopcyjny korzystają również z pozostałych uprawnień pracowniczych przewidzianych dla rodziców, którym rodzi się dziecko.

URLOP OJCOWSKI

Pracownik-ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni. Urlop ojcowski można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia. Po tym terminie przepada. Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo w 2 częściach - każda długości jednego tygodnia. Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje ojcu zasiłek macierzyński. Ojciec może wykorzystać urlop ojcowski również w czasie, gdy matka korzysta z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego.

URLOP OKOLICZNOŚCIOWY

Z okazji urodzenia dziecka ojciec ma prawo do dwóch dni tzw. urlopu okolicznościowego. Za czas zwolnienia od pracy, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

 

URLOP RODZICIELSKI

 

Urlop rodzicielski to urlop, który przysługuje bezpośrednio po urlopie macierzyńskim albo okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego odpowiadającemu okresowi urlopu macierzyńskiego. Między urlopem rodzicielskim a macierzyńskim nie może być ani jednego dnia przerwy.

Pełny wymiar urlopu rodzicielskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:

 

Liczba dzieci urodzonych

przy jednym porodzie

Wymiar urlopu

macierzyńskiego

 1

32 tygodnie

więcej niż 1

34 tygodnie

     

 

Jeżeli oboje rodzice są pracownikami to urlop rodzicielski przysługuje każdemu z nich na takich samych prawach. Wskazany wyżej wymiar urlopu (32 lub 34 tygodnie) jest łączny dla obojga rodziców. To znaczy, że oboje rodzice w sumie mogą wykorzystać 32 tygodnie urlopu. Rodzice mogą wykorzystać urlop rodzicielski:

-         w tym samym czasie lub

-          jedno po drugim lub

-         cały urlop może wykorzystać jeden rodzic.

Zależy to od ich swobodnej decyzji. Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo w częściach. Urlop może być podzielony na maksymalnie 4 ośmiotygodniowe części. Części urlopu muszą przypadać bezpośrednio jedna po drugiej. 16 tygodni urlopu rodzicielskiego może być udzielone w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu albo nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu.

Rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia.

Urlop rodzicielski jest udzielany na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie za zgodą pracodawcy i powrócić do pracy.

 

 

ZASIŁEK MACIERZYŃSKI

Urlop macierzyński i zasiłek macierzyński to dwa różne pojęcia.

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym, które wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) lub pracodawca.

Urlop macierzyński czy rodzicielski to czas wolny od pracy, który przysługuje pracownikom w związku z narodzinami lub przysposobieniem dziecka.

Pracownikom przysługuje łącznie 52 tygodnie, czyli 1 rok płatnego urlopu po narodzinach jednego dziecka. W przypadku urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie okres ten trwa od 65 do 71 tygodni. Za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński.

Urlop macierzyński jest przywilejem pracowników. We wskazanych poniżej sytuacjach matce nie przysługuje urlop macierzyński, a jedynie zasiłek macierzyński:

-         matka pracowała na podstawie umowy zlecenia, od której były odprowadzane składki na ubezpieczenie chorobowe (ubezpieczenie chorobowe przy umowie zlecenia jest dobrowolne). Istotne jest aby dziecko urodziło się w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu,

-         matka prowadziła własną działalność gospodarczą,

-         matka straciła pracę w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy bądź, jeżeli pracodawca zwolnił ją naruszając prawo pracy, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu,

-         matka pracowała na podstawie umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, która została przedłużona do dnia porodu.

OSOBY UPRAWNIONE DO ZASIŁKU MACIERZYŃSKIEGO. W pierwszej kolejności osobą uprawnioną do zasiłku macierzyńskiego jest matka. Ojciec dziecka oraz inni członkowie bliskiej rodziny, nabywają to prawo dopiero wtedy, gdy matka zrezygnuje z dalszego pobierania zasiłku lub nie jest w stanie opiekować się dzieckiem. Rodzice mogą dzielić pomiędzy siebie okresy pobierania zasiłku. Nie ma znaczenia czy rodzice są pracownikami, osobami samo-zatrudnionymi, czy prawo do zasiłku nabyli na podstawie umowy zlecenia, od której były odprowadzane składki na ubezpieczenie chorobowe.

Okoliczności, w jakich ojciec i inni bliscy członkowie rodziny mogą nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego przedstawia tabela:

Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę

Powód, dla którego zasiłek macierzyński przestaje przysługiwać matce dziecka lub w ogóle jej nie przysługuje.

Kto jest uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, gdy matka przestaje go pobierać?

Co najmniej 14 tygodni po porodzie.

Matka rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego, po wykorzystaniu go za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie.

Zasiłek macierzyński przysługuje ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Co najmniej 8 tygodni po porodzie

Matka dziecka, legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji rezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Zasiłek macierzyński przysługuje ojcu dziecka albo innemu członkowi najbliższej rodziny, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

 

 

Matka przebywa w szpitalu albo innej placówce leczniczej, gdzie leczy się stacjonarnie całodobowo. Jej stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Zasiłek macierzyński matki dziecka przerywa się na okres, w którym z zasiłku tego korzysta ojciec dziecka albo inny ubezpieczony członek najbliższej rodziny.

Matka porzuca dziecko.

Do dnia śmierci

Matka dziecka umiera.

Zasiłek macierzyński w ogóle matce nie przysługuje

Matka dziecka, która nie jest objęta albo nie posiada tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa:

1)    umiera

2)    porzuca dziecko

3)    nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem, a legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji

Zasiłek macierzyński w ogóle matce nie przysługuje

W przypadku podjęcia przez matkę dziecka, nieposiadającą tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu - ojcu dziecka, który uzyskał prawo do urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo urlopu rodzicielskiego lub przerwał działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, do wyczerpania wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres trwania zatrudnienia matki.

WYSOKOŚĆ ZASIŁKU MACIERZYŃSKIEGO. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie, które rodzic uzyska przez 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających moment nabycia prawa do zasiłku. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej niż 12 miesięcy, podstawa wymiaru będzie ustalona jako średnia z pełnych przepracowanych miesięcy.

W przypadku rodziców pracujących na podstawie umowy zlecenia i samozatrudnionych wysokość zasiłku macierzyńskiego uzależniona jest od wysokości opłacanych składek na ubezpieczenie chorobowe oraz od okresu, przez który składki te były opłacane.

Rodzice mogą wybrać pomiędzy dwoma wariantami wysokości zasiłku przez okres płatnego urlopu.

Poprzednie zasady - dotyczą sytuacji, gdy urlop macierzyński rozpoczął się przed 2 stycznia 2016 r.

Wariant I

za okres podstawowego urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach podstawowego urlopu macierzyńskiego

20 tygodni

100% podstawy wymiaru zasiłku

za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego

6 tygodni

100% podstawy wymiaru zasiłku

za okres urlopu rodzicielskiego

26 tygodni

60% podstawy wymiaru zasiłku

Wariant II

za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego

52 tygodnie

80% podstawy wymiaru zasiłku

 

Nowe zasady – dziecko urodziło się 2 stycznia 2015 r. lub później.

Wariant I

za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego

20 tygodni

100% podstawy wymiaru zasiłku

 6 tygodni urlopu rodzicielskiego

100% podstawy wymiaru zasiłku

za okres pozostałego urlopu rodzicielskiego

26 tygodnie

60% podstawy wymiaru zasiłku

Wariant II

za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego

52 tygodnie

80% podstawy wymiaru zasiłku

 

Aby korzystać z II wariantu, czyli by otrzymywać zasiłek wysokości 80% podstawy przez cały okres opieki nad dzieckiem (1 rok) należy najpóźniej 21 dni po porodzie złożyć pisemny wniosek o:

1)    udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (w przypadku pracowników) lub

2)    wypłacenie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (w przypadku osób objętych ubezpieczeniem chorobowym nie będących pracownikami).

Jeżeli taki wniosek nie zostanie złożony, to zasiłek będzie wypłacany zgodnie z wariantem I, czyli przez okres urlopu macierzyńskiego - 100% podstawy wymiaru, a przez okres urlopu rodzicielskiego – 60 % podstawy wymiaru.

 

Nie mniej niż 1000,00 zł. Minimalna miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego, po odjęciu podatku, nie może być niższa niż 1000,00 zł. W przypadku, gdyby była niższa, to zasiłek macierzyński podwyższa się do wysokości świadczenia rodzicielskiego, czyli 1000,00 zł. Podwyższenie jest finansowane z budżetu państwa.

 

ŁĄCZENIE URLOPU RODZICIELSKIEGO Z PRACĄ

Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu. Wymiar pracy podejmowanej w trakcie urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać połowy pełnego etatu. W przypadku łączenia przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega proporcjonalnemu wydłużeniu. Maksymalny okres łączenia pracy z urlopem rodzicielskim wynosi 64 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka w trakcie jednego porodu (68 tygodni - w przypadku wieloraczków).

Pracownik chcący łączyć urlop rodzicielski z pracą musi w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy złożyć pracodawcy odpowiedni wniosek. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu.

 

OBNIŻENIE WYMIARU ETATU

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Wniosek składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy - do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

 

PO POWROCIE DO PRACY

 

Praca czeka na pracownika po powrocie. Pracodawca musi dopuścić pracownika po zakończeniu:

-         urlopu macierzyńskiego,

-         dodatkowego urlopu macierzyńskiego,

-         urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,

-         urlopu rodzicielskiego oraz

-         urlopu ojcowskiego

do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownikowi przysługuje podobna ochrona, z tą różniącą, że jego wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia za pracę, które mu/jej przysługiwało w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem wychowawczym.

Przerwy na karmienie dziecka piersią. Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do przerw w pracy na karmienie. Przerwy te wliczają się do czasu pracy. Ilość i czas trwania przerw zależą od wymiaru czasu pracy i ilości karmionych dzieci. W praktyce przerw na karmienie piersią można udzielić łącznie i tak ustalić je w grafiku, że spowoduje to faktyczne skrócenie czasu pracy o czas odpowiadający czasowi przysługujących przerw. Pracodawca może zażądać zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego fakt karmienia dziecka piersią przez określony czas.

 

wymiar czasu pracy

matki karmiącej

ilość dzieci karmionych piersią

1

więcej niż 1

pełen etat (8 godzin dziennie)

2 przerwy 30 minutowe

2 przerwy 45 minutowe

przerwy mogą być udzielane łącznie

krócej niż 6 godzin dziennie

1 przerwa 30 minutowa

1 przerwa 45 minutowa

krócej niż 4 godziny dziennie

przerwa na karmienie nie przysługuje

 

Przywileje pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia:

·         pracownika bez jego zgody nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, jak również delegować poza stałe miejsce pracy. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia tego może korzystać tylko jedno z nich.

·         Czas pracy pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia, bez ich zgody - nie może przekraczać 8 godzin. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem z tego powodu wymiaru jego czasu pracy. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia tego może korzystać tylko jedno z nich.

Zwolnienie od pracy na opiekę na dzieckiem. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia tego może korzystać tylko jedno z nich.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje pracownikowi zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. Rodzice najczęściej korzystają z tego uprawnienia, aby opiekować się chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat. Choroba dziecka jest najczęstszym powodem korzystania z zasiłku opiekuńczego, ale można go otrzymać również w związku z koniecznością zapewniania opieki dziecku zdrowemu do lat 8 w przypadku:

a)    nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły albo choroby niani lub dziennego opiekuna dziecka,

b)    porodu lub choroby małżonka pracownika lub rodzica dziecka, jeżeli choroba uniemożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem,

c)     pobytu małżonka pracownika lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu.

W roku kalendarzowym można wykorzystać:

-         nie więcej niż 60 dni płatnego zwolnienia z tytułu opieki nad chorym dzieckiem do lat 14

-         14 dni, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem do lat 8 ze wskazanych wyżej przyczyn.

Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli we wspólnym gospodarstwie domowym są inni członkowie rodziny, mogący zapewnić opiekę dziecku. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat. Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku.

URLOP WYCHOWAWCZY

 

Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym, przyznawanym w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Prawo do urlopu wychowawczego zależy od stażu pracy. Aby z niego skorzystać pracownik musi być zatrudniony co najmniej 6 miesięcy. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Ile może trwać urlop wychowawczy? Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Przy czym można z niego korzystać nie dłużej niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Chyba, że dziecko, z powodu niepełnosprawności, wymaga osobistej opieki. Wówczas  pracownik może skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego do 36 miesięcy. Ten dodatkowy urlop wychowawczy można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Jak długo z urlopu wychowawczego może korzystać każdy z rodziców? Urlop przysługuje obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka. Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Zatem jeden rodzic będzie mógł skorzystać z urlopu wychowawczego w maksymalnym wymiarze 35 miesięcy. Z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać 36 miesięcy (72 - w przypadku dziecka niepełnosprawnego). Rodzic dziecka ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy, tylko jeżeli drugi rodzic dziecka nie żyje lub nie przysługuje mu pełna władza rodzicielska.

W ilu częściach może być wykorzystany? Urlop wychowawczy jest udzielany nie więcej niż w 5 częściach.

 

FORMALNOŚCI I TERMINY PRZY KORZYSTANIU Z UPRAWNIEŃ

Aby korzystać z uprawnień pracowniczych dla kobiet w ciąży konieczne będzie przedłożenie pracodawcy zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ciążę.

Pracownicy-rodzice korzystający ze swoich uprawnień muszą pamiętać o terminach, w których należy składać odpowiednie wnioski oraz o tym, że od stycznia 2016 r. obowiązują wzory wniosków:

-         o udzielenie części urlopu macierzyńskiego,

-         urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub jego części,

-         urlopu rodzicielskiego lub jego części,

-         urlopu ojcowskiego lub jego części,

-         w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego, części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub jego części,

-         o łączenie korzystania z urlopu rodzicielskiego lub jego części z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu,

-         o udzielenie urlopu wychowawczego lub jego części,

-         o obniżenie wymiaru czasu pracy pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego.

Do wniosków tych należy załączyć wymagane dokumenty, m.in. akt urodzenia dziecka, odpowiednie oświadczenie drugiego rodzica. Nie ma potrzeby dołączania dokumentów, które już znajdują się w aktach osobowych pracownicy/pracownika.

Terminy – pracownicy mają 21 dni na złożenie pracodawcy pisemnych wniosków o:

-         udzielenie bezpośrednio po urlopie macierzyńskim urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze – termin do 21 dni po porodzie,

-         o rezygnacji z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości albo w części i powrotu do pracy – termin do 21 dni przed przystąpieniem do pracy,

-         o udzielenie urlopu rodzicielskiego w całości albo w części – termin do 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu albo jego części.

Uwaga! Pracownika, który rozpoczął korzystanie z urlopu rodzicielskiego lub części tego urlopu przed 2 stycznia 2016 r. obowiązuję terminy ze starej ustawy. To znaczy, że taki pracownik może złożyć wniosek:

-         kolejną część urlopu rodzicielskiego lub

-         o łączenie korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego etatu

w terminie 14 dniu przed rozpoczęciem kolejnej części urlopu lub przed rozpoczęciem łączenia pracy z urlopem rodzicielskim